Mutabi Şahid, İ’tibar

11 04 2007

Daha önce zikri geçen ferdi nisbi, ferd olduğuzannedil-dikten sonra, başka hadisçinin ona muvafakat ettiği görülürse, bu ikinci hadise mutabi’ denir. Mutabeatın çeşitli mertebele ri vardır. Eğer mutabeat, ravinin bizzat kendisi için hasıl olursa buna mutabeat-ı tamme, ravinin şeyhi ve üstünde-kiler için hasıl olursa, buna da mutebeat-ı kasira denir. Mu-tabeattan, ferd zannoluna n hadisin takviyesi yönünden istifade olunur.


Mutabeata misal olarak, eş-Şafi’inin Kitabu’l-Umm’da Malik İbn Enes’ten, onun Abdullah İbn Dinar’dan, onun İbn Ömer’den, İbn Ömer’in de Rasululla h’dan rivayet ettiği “ay 29 gündür (fakat 30 gün olduğu da vakidir. Bu tibarla) hilali görmedikçe oruca başlamayın ve yine hilali görmedikçe orucu bozmayın. Eğer hilal, bulut v.s. dola-yısıyle Örtülü olur görülmezse, sayılı günleri otuza tamamlayın” hadisi zikredile bilir.
Bazı kimseler, bu lafızlarla gelen hadisi, eş-Şafi’inin Malik’ten rivayetiy le tek kaldığı bir hadis zannetmişler ve onu eş-Şafi’nin garip hadisleri nden saymışlardır. Çünkü Malik’in ashabı aynı hadisi, yine bu isnadla “Fein ğamme aleykum fekduru lehu” şeklinde Malik’ten rivayet etmişlerdir. Fakat sonradan eş-Şafi’i için bir mutabi bulduk; o da, Abdullah İbn Mesleme el-Ka’nebi’dir. El-Buhari, el-Ka’ne-bi tarikiyle Malik’ten aynen eş-Şafi’inin hadisi gibi rivayet etmiştir. İşte bu, mutabeat-i tammedir.

İbni Huzeyme’nin Sahih’inde eş-Şafi’i için bir de muta-beat-ı kasıra bulunmakt adır. Bu hadisi, İbn Huzeyme, Asım İbn Muhammed tarikiyle babası Muhammed İbn Zeyd’ten, o da ceddi Abdullah İbn Ömer’den “Fekemmilu selasiyn” lafzıyle nakletmiştir. Bir başka mutabeat-ı kasıra da Müslim’in Sahih’inde Ubeydulla h İbn Ömer rivayetiy le Na-fi’den gelmiştir; Nafi, hadisi “Fakduru selasiyn” lafzıyle İbn Ömer’den rivayet etmiştir.
Burada şunu da belirtmek gerekir ki, mutabeat ister tam-me olsun, ister kasıra olsun, lafzen gelmesi şart değildir. Aynı sahabinin rivayetin den olmak suretiyle mana yönünden ittifak hasıl olmuşsa, bu, mutabeat için kafidir..
Eğer bir başka sahabinin hadisinde n rivayet olunan ve hem lafız, hem de mana yönünden, yahutta yalnız mana yönünden öbürüne benzeyen bir başka metin bulunursa, buna da şahid denir. Bunun bir örneği, yukarıda verdiğimiz hadisin en-Nesai rivayetid ir. En-Nesai bu hadisi Muhammed İbn Huneyn tarikiyle îbn Abbas’tan, o da Rasululla h’dan almıştır ve aynen Abdullah İbn Dinar’ın İbn Ömer’den rivayet ettiği şekilde zikretmiştir. Bu, lafız yönünden benzerlik tir. Mana yönünden benzerliğe gelince, bu da, el-Buha-ri’nin Muhammed İbn Ziyad tarikiyle Ebu Hureyre’den “Fe in gamme aleykumfe kemmilu ıddete şa’ban selasiyne” lafzı ile rivayet ettiği hadistir.

Bazı kimseler, mutabeatı, ister bu sahabi rivayetin den olsun, ister başka sahabi rivayetin den olsun, lafız yönünden, şahidi de mana yönünden benzer olanlara tahsis etmişlerdir. Bazen de mutabeat şahide, şahid de mutebeata ıtlak olunmuştur; bu konu basittir.

Şu da bilinmeli dir ki, ferd zannoluna n bir hadisin muta-bı’ı bulunup bulunmadığının anlaşılması için, o hadisin tu-ruk veya isnadlarmın cami, müsned ve cüz denilen hadis kitaplarında araştırılmasına itibar denir. İbnu’s-Salah’ın Ulu-mu’1-Hadis adlı kitabında. Başlık olarak kullandığı “i’tibar, mutabi’at ve şevahid bilgisi” sözünden, i’tibarın, diğer ikisinin bir kısmı olduğu vehmine düşülür. Halbuki bu yanlıştır. Çünkü i’tibar, diğer ikisine uaşmak için takip edilen bir yoldur.

Makbul haberleri n yukarıda zikroluna n bütün kısımları, haberler arasında birbirine aykırılık vukubulduğu zaman, dereceler ine itibar etmek bakımından fayda sağlar.


İşlemler

Information

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s




%d blogcu bunu beğendi: