Haber ve Hadis

11 04 2007

Haber ve Hadis

Bu ilimle meşgul olan ulemaya göre, haber hadisin mü-radifidir. Bazıları da, Peygamber den gelen şeylere hadis, başkalarından gelen şeylere ise haber demişlerdir. Bu sebepten tarih ve benzeri ilmlerle meşgul olanlara ahbari, Sünneti Ne-beyiyye ile meşgul olanlara da muhaddis denilmiştir. Bazıları ise haberle hadis arasında umum husus bulunduğunu söylemişlerdir. Buna göre, her hadis haberdir; fakat her haber hadis değildir. Burada, bize gelişi itibariyl e daha şümullü olması bakımından, söze “haber” lafzıyle başlanmıştır.

Haberin Çeşitleri


Haberin ya bir çok turuku, yani isnadları bulunur. Öyle ki, adet bu çokluğun yalan üzerinde kasden birleşmelerini mümkün kılmaz. Keza kasıd olmasa bile, onlardan itifakla yalan çıkması da mümkün değildir.
Mütevatir Haberler
Sahih olan görüşe göre, tevatürde haberi rivayet edenlerin sayısını tayin etmeye lüzum yoktur. Bununla beraber, ba-. zıları sayıyı tayin ederek dört kişinin rivayetiy le haber mütevatir olur demişlerdir. Bazılarına göre bu sayı beş, bazılarına göre yedi, on, oniki, kırk, yetmiş v.b. dir. Bu rakamları ileri sürenlerin her biri, içinde o rakamın geçtiği bir delile istinad etmiş ve bu sayıda gelen haberin ilim ifade edeceğini söylemiştir. Fakat bu türlü rakamları, onların içinde geçtikleri meseleye has olmaları dolayısıyla başka yerlerde tekrarlam aya lüzum yoktur.
İşte haber, bu şekilde rivayet edilir ve buna, Hazreti

Peygamber devrinden zamanımıza kadar haberin rivayetin de mezkur çokluğun eşit bir şekilde devamı da eklenirse, bu da tevatürün şartlarından biri olur. Buradaki eşitlikten maksat, bazı tabakalar da mezkur çokluğu artmaması değil, eksilmeme sidir. Zira bu meselede artış evliyetle matlub-tur.

Tevatürün diğer bir şartı, nihayetin inin akla dayanan bir kazıyye değil, gözle görülen bir olay veya kulakla işitilen bir haber olmasıdır. İşte bu dört şart: Adeten yalan üzerinde birleşmelerini imkansız kılan kalabalık, bu kalabalığın bidayette n sonuna kadar kendileri gibi bir başka kalabalıktan rivayeti, nihayette istinad ettikleri şeyin akıl değil his olması ve bu şekilde rivayet edilen haberin dinleyen için ilim ifade etmesi bir araya gelrise, bu habere mütevatir denir. Eğer bu şartlardan biri olan haberin ilim ifade etme keyfiyeti tahakkuk etmezse, bu haber sadece meşhur olur. Bu sebeple her mütevatir meşhurdur; fakat her meşhur mütevatir değildir. Bazan denilir ki, dört şart hasıl olursa ilmin de husulü gerekir. Bu, çok defa böyledir; fakat bazan da, herhangi bir engel dolayısıyla ilmin hasıl olmadığı görülür. İşte bu İzahla, tevatürün tarifi anlaşılmış olmaktadır. Bunun hilafı, bazan da yine tahditsiz, fakat diğer bazı şartların yok olmasıyla ortaya çıkar.

. Haber, mütevatirin şartlarını cemetmeye cek şekilde ikinin üstünde, yani üç veya daha fazla, yahut yalnız iki, yahut-ta yalnız bir kişi ile tahdit edilmiş olarak gelir. Haberin iki kişi ile varid olması sözünden kasdımız, ikiden az kimse tarafından rivayet edilmemes idir; tek bir isnadın bazı yerlerind e ikiden fazla kimse tarafından rivayet edilmiş olsa bile zarar vermez; çünkü bu ilimde az, çok üzerine hakimdir. İşte bunlardan birincisi, yani yalan üzerinde birleşmeleri adeten mümkün olmayan ve sayısı tahdit edilmeyen bir kalabalığın rivayet ettiği haber, mutevatir dir ve zikri geçen diğer şartlarıyle birlikte ilmi yakin ifade eder. İlmi nazari, biraz sonra da izah edileceği veçhile bunun dışında kalır.

Yakin’den maksat, gerçeğe uygun, kesin itikaddır ve tarifte mutemed olan da budur, Zira mütevatir haber, zaruri ilim ifade eder ki, reddi mümkün olmaması dolayısıyla, insan, bunun kabulünde muztar kalır. Bazıları da mütevatir haberin ancak ilmi nazari ifade ettiğini söylemişlerdir ki, bu görüş gerçeğe uygun değildir. Çünkü tevatürle, avam tabakasına mensup araştırma ehliyetin e sahip olmayan bir kimse için de ilim hasıl olur. Nazar (tetkik ve araştırma), malum ve maznun şeylerin tertibi olup, bununla malum ve maznuna ulaşılır; avama mensup kimsede bu ehliyet yoktur. Eğer, tevatürle kazanılan ilim nazari olsaydı, avam için bu ilim hasıl olmazdı. Bu açıklama ile, ilmi zaruri ile ilmi nazari arasındaki fark anlaşılmış olmaktadır. Buna göre zaruri, istidlal olmaksızın ilim ifade eder; nazari de ilim ifade eder, fakat istidlal ile… Zaruri, haberi işiten herkes için hasıl olur; nazari ise, ancak bu sahada ehliyyeti olan kimseler için hasıl olur. Metinde, tevatürün şartlarını mübhem bıraktım; çünkü bu duruma göre mütevatir, isnad ilminin konularından değildir; isnad ilminde hadis ravilerin in sıfatları ve rivayet sekileri yönünden amel edilmesi veya terkedilm esi için hadisin sıhhatinden veya zafiyetin den bahsedili r. Müteva-tirde, onun ricalinde n bahsedilm ez; fakat bahsedilm eksizin onunla amel edilir.

Burada faide olmak üzere şuna işaret etmek yerinde olur: İbnus-Salah yukarıda açıklanan mütevatire misal göstermenin güç olduğunu ve bunun ancak men kezebe aleyye hadisi hakkında ileri sürülebileceğini iddia etmiştir. Gerek İbnu’s-Salah’ın bu şartları ihtiva eden mütevatirin nadir bulunduğu ve gerekse başkalarının hiç bulunmadığı yolundaki iddiaları yersizdir . Çünkü bu gibi iddialar, isnadların çokluğuna ve adaten yalan üzerinde birleşmelerini, yahut yalanın onlardan ittifakla hasıl olmasını imkansız kılan ricalin ahval ve sıfatlarına gerektiği şekilde muttali olunmamak-tan neş’et etmiştir. Hazreti Peygamber in hadisleri arasında mütevatirin çok denecek kadar mevcut olduğunu ortaya koyan delilleri n en güzeli, Şark’ta ve Garp’ta ilim ehlinin ellerinde dolaşan ve musannıflarına nisbetler indeki doğruluğu kesinlikl e bilinen bir çok meşhur hadis kitabı bir hadisin ihraç ve rivayetin de ittifak ettiği ve bu hadisin turuk, ve is-nadları, diğer şartların tahakkuku ve birlikte yalan üzerinde ittifak etmelerin i adeten imkansız kılacak bir şekilde çoğaldığı zaman o hadisin söyleyenine nisbetind eki doğruluk hakkında ilmi yakin hasıl olur. Meşhur kitaplard a bu şekilde hadisler pek çoktur.


İşlemler

Information

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s




%d blogcu bunu beğendi: