Ferdi mutlak, Ferdi nisbi

Garabet ya senedin aslında bulunur, -senedin aslından maksat, turuku ne kadar çok olursa olsun, isnadın üzerinde dönüp dolaştığı yer, yani sahabinin bulunduğu taraftır- ya-hutta senedin aslında değil, ortasında bulunur; öyle ki, sahabeden birçok kimse o haberi rivayet eder, sonra bu kimselerd en birisinde n yalnız bir şahıs rivayetiy le tek kalır. Bu iki şekilden birincisi ne, yani garabetin senedin sahabi tarafında olması şekline ferdi mutlak denir.

Ahad Haberler ve Kısımları

İşte, yukarıdan beri zikroluna n dört kısımdan birincisi, yani mütevatir müstesna, diğerleri ahad’tır. Bunların her birine haberi vahid denir. Haberi vahid, lügatta, bir tek şahsın rivayet ettiği haberdir; ıstılahta ise, mütevatirin şartlarını ce-metmeyen haberdir.

Ahad haberler, makbul ve merdud olmak üzere iki kısma ayrılırlar. Makbul, ekser İslam ulemasına göre, ameli gerektire n haberlerd ir. Merdud ise, ravisinin doğruluğu kabul edilmeyen haberlerd ir.

Garib Haberler

Dördüncüsü garibtir. Bir şahsın rivayetiyle teferrüd ettiği haber olup, senedin hangi tarafında bu teferrüd vuku bulursa, ona göre garibi mutlak ve garibi nisbi kısımlarına ayrılır.

Aziz Haberler

Üçüncüsü azizdir. Aziz ikiden az kimselerin ikiden az kimselerd en rivayet etmemesid ir. Haberin bu şekilde isimlendi rilmesi, ya az bulunduğu içindir, yahutta başka isnad-la geldiği için kuvvetlen mesi dolayısıyledir. Aziz, bazılarının iddiası hilafına, sahih hadisin şartı değildir. Bu iddianın sahibi muteziled en Ebu Ali el-Cub-ba.’idir ve el-Hakim Ebu Abdillah’ın “Ulumu’1-Hadis” adlı kitabındaki şu sözü buna işaret eder: “Sahih, kendisind en cehalet ismi zail olmuş sahabinin rivayet etmesi olup, şehadet üzerine şehadet misali, haber bize ulaşıncaya kadar hadis ehlinin aldığı iki ravisi olan haberdir.”

Meşhur Haberler

İkincisi ki bu, ahadın ilk kısmıdır ve ikiden çok ravi ile tahdit edilmiş turuku bulunan haber olup, muhaddisl ere göre meşhurdur. Fıkıh imamlarından bir cemaatin görüşüne göre de bu habere mustefiz denir. Haberin bu şekilde isimlendi rilmesi yayılması dolayısıyladır. Nitekim su dökülüp yayıldığı zaman “Fade’1-mau yefiydu fiyden” denir.

Haber ve Hadis

Haber ve Hadis

Bu ilimle meşgul olan ulemaya göre, haber hadisin mü-radifidir. Bazıları da, Peygamber den gelen şeylere hadis, başkalarından gelen şeylere ise haber demişlerdir. Bu sebepten tarih ve benzeri ilmlerle meşgul olanlara ahbari, Sünneti Ne-beyiyye ile meşgul olanlara da muhaddis denilmiştir. Bazıları ise haberle hadis arasında umum husus bulunduğunu söylemişlerdir. Buna göre, her hadis haberdir; fakat her haber hadis değildir. Burada, bize gelişi itibariyl e daha şümullü olması bakımından, söze “haber” lafzıyle başlanmıştır.

Haberin Çeşitleri