KİTÂBU’L-KADER

KİTÂBU’L-KADER
Kaza ve Kaderle İlgili Hadîsler Kitabı

1 Ebû Zerr’in el-Müstemlî’den gelen nüshasında “Kader Hakkında Bâb” ziyâdesi vardır.
Kader, kaza ve hüküm ma’nâsınadır ki, Yüce Allah’ın hazır eylediği zuhuratta hüküm ve kazasıdır. Bunun ıstılâhî ta’rîfi: Ezelden ebede dek carî olan hâller ve şe’nlerin vukû’u sureti üzere mevcudatın a’yânmda Allah’ın âdeti üzere vukû’a gelen küllî ilâhî hükümdür.

 

Şârih der ki: Kader, aslında masdardır. Bâzıları Kader ile Kaza arasını farkeyled iler. Yânî Kader, Yüce Allah’ın işleri vâki’ kılmadan evvel takdir etmesi, Kaza ise o takdiri infaz ile yokluktan fiil hududuna çıkarmaktan ibarettir ve bu sahihtir. Nitekim Peygamber (S) yıkılmaya yüz tutmuş olan bir mağaraya uğradı da orayı geçinceye kadar yürüyüşünü sür’atlendird i. Bunun üzerine kendisine: Yâ Rasûlallah! Allah’ın kazasından mı kaçıyorsun? denildi. Peygamber: “Allah’ın kazasından, kaderine kaçıyorum” buyurdu. Ve Kader bir nesnenin meblâğ ve endazesin e denir ve tâb ve takat ma’nâsınadır. Kader,ma’nâsınamasdar olur… Takdir, Allah’ın ezelden ebede kadar halk ve îcâd eyleyeceği mevcudat ve kâinatı vâki’ kılmadan evvel Levhu Mahfûz’da olacağı üzere resmeylem ek ma’nâsınadır. Nitekim Kaza, o resmedilm iş olan işleri vakitleri geldiğinde infaz ve îkaa eylemekte n ibarettir … (Kaamûs Ter.)
İbn Esîr en-Nihâye’dc, Kader’in Takdir; Kazâ’nm da Halk ma’nâsma olduğunu; Kaza ve Kader’in birbirind en ayrılmaz iki emir olduklarını, Kader’in esâs, Kazâ’nm da bina mesabesin de bulundukl arını bildirdik ten sonra, bunların aralarım her kim ayırmak isterse Kaza ve Kader binasını yıkmış olur, diyor, işte bu, “İbn Esîî’e göre Kaza ve Kader bir ma’nâyadır” sözünün esâsıdır.
Râgıb el-Isfahanı’ye göre, Kader, Takdir; Kaza tafsil etmek ve kesin surette hükmeylemektir. Bu surette Kaza, Kader’den daha husûsîdir. Hulâsa: Allah eşyayı yaratmazd an önce eşyanın mikdârlarını, hâllerini, îcâd zamanlarını, tak-

1-…….Abdullah (ibn Mes’ûd-R) şöyle dedi: Bize dâima doğru
söyleyen ve kendisine de doğru bildirile n Rasülullah (S) şöyle tahdîs etti: “Sizin herbirini zin (yaratılışının başlangıcında) ana-baba maddeleri, kırk gün anasının karnında toplanır. Sonra o maddeler bir o kadar zaman içinde katı bir kan pıhtısı hâlini alır. Sonra yine bir o kadar zaman içinde bir çiğnem olur. Sonra (dördüncü tekâmül safhasında) Allah bir melek gönderir de bu melek (ona rûh üfürür) ve dört kelime ile yânî rızkını, ecelini, şakı yâhud satd olduğunu yazmakla emrolunur . Allah’a yemin ederim ki, sizlerden biriniz yâhud bir adam ateş ehlinin ameliyle amel etmeye devam eder, nihayet kendisiyl e cehennem arasında bir kulaç yâhud bir zira’dan başka mesafe
dîr edip bilir. Sonra geçen bu İlmi îcâbı da onları îcâd eder, îmân, küfür, hayır, şerr, menfâat, mazarrat gibi bütün şe’nler Allah’ın ezelî ilmiyle, İradesiyle, kudretiyl e vücûd bulmuştur. O’nun mülkünde O’nun hüküm ve takdirind en başka” hiçbir kuvvetin hüküm ve nüfuzu yoktur. Allah bu ezelî ilmi îcâbı dünyâda eşyaya vücûd verir.

Kaderle ilgili bâzı âyet mealleri:
“Hiçbirşey hâriç olmamak üzere (hepsinin) hazîneleri bizim yammızdadır. Biz onları bilinen bir mikdâr dışında indirmeyi z” (el-Hıcr: 21).
“Allah dilediğini mahveder, isbât eder. Ana Kitâb O’nun nezdinded ir” (er-
Ra’d: 39).
“Yerde ve nefisleri nizde herhangib ir musibet vukû’a gelmemiştir ki, bu, bizim onu yaratmamızdan evvel mutlakaa bir kitâbdadtr. Şübhesiz ki, bu, Allah’a göre kolaydır” (el-Hadîd: 22).
Kur’ân-ı Kerîm’de Kader ile ilgili çok âyetler vardır.
et-Tegâbun: 1-4 âyetlerine âid güzel bir tefsir: Hakk Dîni, VI, 5020-5022′-den okunmaya değer: Müslim Ter, VIII, 115, 2. haşiyede.
kalmaz. Bu sırada (meleğin ana karnında yazdığı) yazı, o kişinin önüne geçer. Bu sefer o kimse cennet ehlinin ameliyle amel etmeye devam eder ve cennete girer. Ve yine bir kimse cennet ehlinin ameliyle amel eder, nihayet kendisiyl e cennet arasında bir zira’ yâhud iki zirâ’dan başka mesafe kalmaz. Bu sırada yazı onun Önüne geçer. Bu defa da o kimse ateş ehlinin ameliyle amel eder ve ateşe girer”.
Râvî Âdem ibn Ebî Iyâs: “Ancak bir zira’” demiştir 2.

2-…….Bize Hammâd, Ubeydulla h ibn Ebî Bekr ibn Enes’ten;
o da Enes ibn Mâlik(R)’ten tahdîs etti ki, Peygamber (S) şöyle buyurmuştur: “Yüce Allah rahime bir melek tevkil etti. (Nutfe düşünce) melek:
— Ey Rabb’im! Bir nutfedir! Ey Rabb’im! Bir kan pıhtısıdır! Ey Rabb’im! Bir çiğnem ettir! der.
Allah bir mahlûk hükmedip yaratmak istediğinde melek:
— Ey Rabb’im, erkek midir yâhud dişi midir? Bedbaht mıdır yâhud mes’ûd ve bahtiyar mıdır? Rızık nedir? Ecel nedir? sorularını sorar.
Bunlar anasının karnında iken böylece yazılır”‘3.

2 Hadîsin başlığa uygunluğu meydandadır. Parantez içindeki kayıtlar, Müslim’in Kader Kitâbı’ndakİ rivayette hadîs metninded ir.
Abdulkerîm ibn Sem’ânî şöyle demiştir: “Kaza ve kader konusunda en doğru bilgi kaynağı Kitâb ile Sünnet’tir. En doğru hareket de bunlardan ilham alınarak durmaktır. Bu ilham ile yetinmeye rek ileri gitmek, o hudûdsuz sahada hayrete ve dalâlete düşmektir. Yoksa kalbe emniyet ve i’timâd verir bir hareket değildir. Çünkü kaza ve kader bilgisi, Allah’ın kendisine tahsîs ettiği bir sırdır ki, onun önüne çektiği bir perde ile Allah onu beşerin akıl ve idrâkine kapamıştır. Onu Allah bildirmed ikçe ne peygamber leri, ne de en yakın melekleri bilmişlerdir. Rivayete göre bu Kader sırrı, bunlara ancak cennete girdikler i zaman açılacaktır, ondan önce değil”. Jbn Sem’ânî’nin bu tezi, bütün hadîsçilerin mezhebidi r (Tecrîd Ter., XII, 246).

3  Kur’ân-ı Kerîm’de insanın yaratılış ve tekâmül safhaları dokuz kademe hâlinde zikredilm iştir:
— “And olsun biz insanı çamurdan bir hulâsada yarattık.

1- BÂB: ALLAH’IN İLMİ (YÂNI HÜKMÜ) ÜZERE YAZAN KALEM{İN MÜREKKEBİ) KURUDU
Ve Yüce Allah’ın şu kavli: “… Ve Allah onu bir ilim üzere sapıttı… ” (ei-câsiye: 23)4.
Ve Ebû Hureyre de: Peygamber (S) bana: “Yâ Ebâ
Hureyre! Senin kavuşacağın mukaddera tı yazan
kalemin mürekkebi) kurumuştur. Şu hâl üzere, sen
ister hadımlaş, ister bırak (müsavidir)” buyurdu, dedi5.
İbn Abbâs da: “tşte bunlardır ki, hayırlarda sür’at yarışı yaparlar ve bunlar onun için tâ önde gidenlerd ir”
(ei-Mü’minûn: 6i) âyeti hakkında: Onlar için saadet öne geçmiştir (yânî onların tâatlere rağbet edip koşmaları,
— Sonra onu sarp ve metin bir karargâhta bir nutfe yaptık.
— Sonra o nutfeyi bir yapışkan kan pıhtısı hâline getirdik.
— Derken o kan pıhtısını bir çiğnem et yaptık.
—  O bir çiğnem eti de kemiklere kalbettik .
— Arkasından o kemiklere bir et giydirdik .
— Bilâhare onu başka yaratışla inşâ ettik. Suret yapanların en güzeli olan Allah’ın sânı ne yücedir!
— Sonra siz bunun arkasından hiç şüphesiz ki öleceksiniz.
— Sonra siz kıyamet gününde muhakkak diriltili p kaldırılacaksınız” (el-Mü’minûn: 12-16).
Bu hayât safhaları âhirettekileri de içine alarak başka bir uslûbla (d-Hacc: 5-7) âyetlerinde de sayılmaktadır.
İnsanı bir safhada yaratmaya kaadir olan Allah’ın onu tabiî şeklini alıncaya kadar birtakım tavırlara, kaanûnî tahavvüllere tâbi* tutmasında hiç şübhesiz husûsî ve umûmî birtakım yararlar ve hikmetler vardır. Bu hikmetler i ilgili ilim dallarındaki mütehassıslar bulmakta ve yazdıkları eserlerde uzun uzadıya anlatmakt adırlar. Bu hususlard a tafsilât için tıp, biyoloji, fizyoloji ve benzeri dallarda yazılan eserlere dönmelidir.

4 Âyetin tamâmı: “Şimdi bana haber ver: Hevâsım tanrısı edinmiş, kendini bir ilim üzerine Allah şaşırtmış, kulağını, kalbim mühürlemiş, gözüne de bir perde germiş bir adama Allah ‘tan başka kim hidâyet edebilir? Hâlâ iyi düşünmeyecek misiniz?”
5  Ebû Hureyre: Yâ Rasûlallah! Ben genç bir erkeğim. Kötü bir işte bulunmakt an korkuyoru m. Kadınlarla evlenecek dünyalık da bulamıyorum, dedim. (Erkeklik yumurtala rımı çıkartayım mı? demek istedim.)- Ebû Hureyre’nin bu suâllerine Rasûlullah, başlıktaki cevâbı vermiştir. Bu hadîs Nikâh Kitâbı’nın evvelinde geçmişti.
Allah’ın takdiriyl e saadetin onlardan önce olması sebebiyle dir), demiştir 6.

3-……. İmrân ifan Husayn (R) şöyle dedi: Bir kimse:
— Yâ Rasûlallah! Cennet ehli, ateş ehlinden (ayırdedilip) tanınıyor mu? diye sordu.
Rasûlullah (S):
—  “Evet (ayırdedilip bilinir)/” buyurdu.
O zât:
— Öyleyse (yânı cennetlik, cehenneml ik ezelde biliniyor sa) işleyip çalışanlar niye böyle amel edip duruyorla r? dedi.
Rasûlullah:
—  “Herkes niçin yaratılmışsa, onun için çalışır -yâhud: Kendisi için kolaylaştırıhp hazırlanan şey için çalışır-” buyurdu 7.
- BAB:
“Allah onların ne yapacakla rını en bilendir”

6  îbn Abbâs’ın bu tefsîrini Alî ibn Ebî Talha yolundan İbn Ebî Hatim rivayet etmiştir. el-Kirmânî: Âyetin ma’nâsı: Onlar saadet için insanların önüne geçtiler, demektir; onlar saadetin önüne geçtiler demek değildir, demiştir.

7  Bir âyet meali: “De ki: Herbiri kendi aslî tabîaüne göre hareket eder. O hâlde kimin daha doğru yolda bulunduğunu Rabb ‘in daha iyi bilicidir” (el-îsrâ: 84).
Yânî hepsi, îmân edenler de, îmân etmeyenle r de kendi şâkilesi üzere amel eder. “Şâkile” kelimesi tabîat, âdet, dîn, hulk, niyet, seciyye, cibilliye t ve mu-şâkil yol gibi çeşitli ve fakat birbirine yakın ma’nâlarla tefsir edilmiştir. En cemiyetli si, sonuncusu dur. Yânî herkes kendi hâl ve mîzâcına uygun olan yolda hareket çder, diğer deyişle husûsî hissiyatına göre iş yapar, demektir.

4-…….İbn Abbâs (R) şöyle dedi: Peygamber(S)’e müşriklerin
çocuklarından soruldu da: “Allah müşriklerin çocuklarım yaratırken, bunların (nasıl yaşayıp) ne işleyeceklerini en iyi bilendir” buyurdu8.

5-…….İbn Şihâb şöyle dedi: Ve bana Atâ ibn Yezîd haber verdi ki, kendisi Ebû Hureyre’den şöyle derken işitmiştir: Rasûlullah(S)’a müşriklerin zürayetlerinden (onların küçükken ölmelerinden) soruldu da: ‘Allah onların ne yapacakla rını en iyi bilendir” buyurdu.

6-…….Ebû Hureyre (R) şöyle dedi: Rasûlullah (S) şöyle buyurdu:
— “Her doğan, ancak fıtrat üzere doğar. Bundan sonra anası babası onu Yahûdîyaparlar, Nasrönîyaparlar. Nitekim hayvan, derli

8 Bulûğ çağından evvel ölen müşrik çocuklarının âhiretteki durumları sorulmuştu. Buhârî’nİn Cenazeler Kitabı,

93. bâbdaki 140 rakamlı uzun Semure ibn Cun-deb hadîsinin bir fıkrası şöyledir: “Ağacın dibindeki ihtiyar, İbrahim’dir, îbrâhîm ‘in etrafındaki çocuklar da insanların evlâdıdır. O ateş yakan da cehennemi n bekçisi olan Mâlik’tir…” (bak: 3. cild, s. 1305-1308). Buradan da müşrik çocuklarının cennetlik olduğu, açıkça anlaşılmaktadır. İbrâhîm’in etrafındaki çocuklardan “İnsanların çocukları” diye ta’bîr edilmesi, müslim ve kâfir çocuklarına şumûlü ifâde eder…
toplu bir yavru meydana getirir. Kusursuz doğan bu hayvan yavrularının içinde sizler kulağı, dudağı, burnu, ayağı kesik olanını buluyor musunuz? Nihayet sizler o hayvan yavrularının kulaklarını yarıp yırtanlar oluyorsun uz”. Sahâbîler:
— Yâ Rasûlallah! Küçük iken ölen kimse hakkında ne re’y edersin, bize haber ver! dediler.
Rasûlullah:
—  “Onların ne işleyeceklerini Allah en bilendir” buyurdu 9.

3- BÂB: “Allah’ın emri muhakkak yerini bulan bir kaderdir
(el-Ahzâb: 38)10.

9 Bu hadîsin bâzı rivayetle rinin sonunda şu ziyâde vardır: Bundan sonra Ebû Hu-reyre: İsterseniz şu âyeti okuyunuz, dedi: “O hâlde sen, yüzünü bir muvahhid olarak dîne, Allah Un o fıtratına çevir ki, O, insanları bunun üzerine yaratmıştır. Allah’ın yaratışına (hiçbirşey) bedel olamaz. Bu dimdik ayakta duran bir dîndir. Fakat insanların çoğu bilmezler” (er-Rûm: 30).
Bu hadîsin öğrettiği büyük bir hakîkat de insanlard a dîn duygusunu n ve hakikat aşkının fıtrî oluşudur. Bu hakikati hem bu hadîsteki Peyganibe r’in sözleri, hem de sonunda zikredile n Fıtratu’llah âyeti ifâde etmektedi r…
İbn Battal şöyle dedi: “Allah müşrik çocuklarının ileride ne işleyeceklerini pek iyi bilir” kavli, üç türlü te’vîl edilebili r:
a. Peygamber tarafından bu müşrik çocuklarının cennetlik oldukları bildirilm ezden evvel, böyle tevakkuf edilmiş olması.
b.  Bu müşrik çocuklarının büyüyüp iradî hareket çağına geldikler inde nasıl yaşayacaklarını, hangi dîn üzere öleceklerini Allah bilir demek olması.
c. Peygamber’in bu sözünün mücmel olması. Ve “Ben sizin Rabb’iniz değil miyim?” (el-A’râf: 172) âyeti ile tefsîr edilmiş bulunmasıdır. Bu âyetle işaret buyurulan, umûmî bir ikrardır ki, burada mü’minlerin evlâdı gibi müşriklerin evlâdı da dâhil bulunur.

10 Allah’ın emri fiile çıkarılagelmiş bir kaderdir. Allah’ın emri biçilmiş bir kader bulunuyor . Ezelde bilinip takdîr edilmiş kat’î bir hüküm bulunuyor . Yâhud ezelde makdûr olmakla beraber mükellefin kudretini de selbetmez, me’mûr için de mak-dûrdur. Binânenaleyh herkesin mukadderi olan kaderi başına gelir. Bununla beraber mes’ûliyetine mâni’ olmaz [Hakk Dîni, V, 3905).

7-…….Ebû Hureyre (R) şöyle dedi: Rasûlullah (S) şöyle buyurdu: “Kadın, kendi kızkardeşinin çanağındaki ni’meti kendi kabına boşaltmak için onun talâkını istemesin, (kendisine tâlib olacak kişi ile) nikahlansın. Çünkü ona da takdîr edilen şey vardır” u.

8-…….Usâme ibn Zeyd (R) şöyle dedi: Ben Peygamber(S)’in
yanında idim. Derken O’na kızlarından birinin elçisi geldi. Yanında Sa’d ibn Ubâde, Ubeyy ibn Ka’b, Muâz ibn Cebel vardı.
— Kızının oğlu can çekişmektedir, dedi. Peygamber, kızına:
—  “Allah’ın aldığı ve Allah’ın verdiği herşey Kendisine âiddir. Ve herşey bir ecele, bir müddete bağlanmıştır. Onun için sen sabret ve bu sabrın sevabını Allah’tan bekle!” diye haber gönderdi12.

11  Ebû Amr ibn Abdilberr şöyle dedi: Bu hadîs ilim ehli indinde kader hadîslerinin en güzellerindendir. Çünkü herkese ancak Allah’ın yazmış olduğu şeyin hâsıl olacağına delâlet etmektedi r.
Bu hadîsin bir rivayeti Nikâh’ta da geçmişti.

12  Bunun daha uzun bir rivayeti Cenazeler Kitâbı’nda geçti. Peygamber kızının ısrarla gelmesini istediği için, kızının evine gitti. Çocuk kucağına verildi. Çocuk can çekişiyordu. Peygamber gözlerinden yaş akıtarak sessizce ağlamıştı.

9-…….Ebû Saîd el-Hudrî (R) şöyle haber vermiştir: Kendisi Pey-
gamber(S)’in yanında otururken Ensâr’dan bir adam gelip:
— Yâ Rasûlallah! Bizler kadın esirlere nail olduk. Biz malı arzu ediyoruz (bu kadınların gebe kalmalarını istemiyor uz). Azl hakkında ne düşünürsün? diye sordu.
Bunun üzerine Rasûlullah:
—  “Sizler bunu yapıyor musunuz? Bunu yapmamanız size vâ-cib değildir (yânî azl yapmamanız size vâcib kılınmamıştır). Fakat şu bir hakikat ki, Allah’ın (takdîr edip) dünyâya çıkmasını yazmış olduğu herbir ne/s, muhakkak dünyâda vücûd bulacaktır” buyurdu13 .

10-…….Huzeyfe (ibnu’l-Yemân -R) şöyle demiştir: Peygamber
(S) bize bir hutbe yaptı da bu hutbesind e kıyamet kopuncaya kadar olacak mühim hiçbirşeyi terketmey ip muhakkak zikretti. Bunu belleyen belledi, bellemeye n câhil kaldı. Eğer ben birşeyi unuttum sanıp da şimdi onu hatırlıyorsam, bu bilgim, kişinin bildiği birşey hafızasından kaybolup da sonra onu görüp bilmesi gibidir.

13 Bunun bâzı rivayetle ri Buyu’, Mağâzî, Nikâh, Itk’ta da geçmişti.
Bunun uzunca bir rivayeti Cenâzeler’de, “Kişinin kabir yanında mev’izası bâbı”nda geçmişti. Bu, Alî’den rivayet edilen meşhur kader hadîslerinden biridir.

11-;……Alî ibn Ebî Tâlib (R) şöyle demiştir: Bizler Peygam-
ber’in beraberin de oturuyord uk. Peygamber’in beraberin de bir dey-nek vardı, onunla yere dürtüp vuruyordu . Bu sırada:
—  “Sizden herbir kişinin ateşten yâhud cennetten olan oturağı muhakkak takdîr olunup yazılmıştır” buyurdu.
Toplulukt an bir adam da:
— Yâ Rasûlallah, bizler Allah’ın bu takdirine dayanmaya lım mı? diye sordu.
Rasûlullah:
—  “Hayır, sizler çalışıp amel yapın, her şey e ve herkese ameli hazırlanıp kolaylaştırılmıştır” buyurdu.
Sonra şu âyetleri okudu: “Bundan sonra kim verir ve sakınırsa, o en güzeli de tasdik ederse, biz de onu en kolaya hazırlarız. Amma kim cimrilik eder, kendini müstağni görür ve o en güzeli yalan sayarsa biz de ona o en güç olanı hazırlarız*.. ” (ei-Leyi: 5-10).

4- BÂB: AMELLER SONLARINA GÖREDİR

12-…….Ebû Hııreyre (R) şöyle dedi: RasûIullah(S)’ın maiyye-
tinde Hayber’de hazır bulunduk. Rasûlullah beraberin de bulunanla rdan olup İslâm’ı iddia etmekte olan kimselerd en (Kuzman adında) bir adam için:
—  “Bu, nâr ekimdendi r” buyurdu.
Kıtal zamanı gelince, bu adam çok şiddetli bir kıtal yaptı, kendisind e yaralar pekçok oldu ve sonunda yaralar onu harekete gücü yetmez kılıp yerinde mıhladı. Akabinde Peygamber’in sahâbîlerin-den bir adam geldi de:
—  Yâ Rasûlallah! Senin ateş ehlinden olduğunu söylediğin o adam hakkında düşüncen nedir? O zât Allah yolunda en çetin nev’-inden kıtal yaptı ve pekçok yaralar aldı! dedi.
Bunun üzerine Peygamber:
—  “Dikkat et! O ateş ehlindend ir” buyurdu. Müslümanların bâzısı nerdeyse Peygamber’in bu sözünde şüb-
heye düşeceklerdi. Durum bu hâl üzere iken, o yaralı adam birden yaraların şiddetli acısını hissetti de hemen elini ok kuburuna uzattı ve oradan bir ok çıkardı ve onunla intihar edip kendisini öldürdü. Bunu gören müslümânlardan birtakım adamlar sür’atle Rasülullah’-ın yanma gittiler ve:
— Yâ Rasûlallah! Allah Sen’in sözünü doğru çıkarıp tasdîk buyurdu, o fulân adam intihar edip kendini öldürmüştür! dediler.
Bunun üzerine Rasûlullah:
—  “Yâ Bilâl! Kalk (insanlara şu hakîkati) i’lânet: Cennete mü’-min olandan başkası girmeyece k ve muhakkak ki Allah bu İslâm Dî-nî’ni (isterse) fâcir kişi ile de te’yîd edecektir!” buyurdu i4.

14 Başlığa uygunluğu, bu adamın dünyâdaki son amelini kötü bir işle, intihar ile bitirmiş olması yönündendir. Bunun bir rivayeti Cihâd’da, “Allah bu dîni fâcir kişi ile de te’yîd eder bâbı”nda da geçmiş ve orada bâzı açıklamalar verilmişti.

13-…….Bana Ebû Hazım, Sehl ibn Sa’d(R)’dan şöyle tahdîs etti:
Peygamber(S)’in yaptığı bir gazvede, Peygamber’in beraberin de müslümânlardan yana harbedere k müslümânlara en büyük fayda veren bir adam vardı. Peygamber ona doğru baktı da:
—  “Her kim ateş ehlinden olan bir kimseye bakmak arzu ederse, şu adama baksın!” buyurdu.
Bu söz üzerine oradaki toplulukt an bir kimse, o adamın arkasından gitti. O adam hakîkaten müşrikler aleyhine insanların en şiddetli darbeler indirmekt e olan bir halet üzerinde idi. Nihayet yaralandı da (acılara sabredeme yip) çabuk ölmek istedi. Ve hemen kılıcının sivri tarafını iki memesinin arasına koydu ve üzerine yüklendi. Nihayet kılıcın ucu iki küreğinin arasından dışarı çıktı (ve öldü). Onu ta’kîb edip gözetleyen zât -ki Huzâî Esüm’dür- sür’atle Peygamber’in yanına döndü ve:
—  Ben şehâdet ediyorum ki, Sen Allah’ın Rasûlü’sün! dedi. Rasûlullah:
—  “Bu şehâdetin sebebi nedir?” diye sordu. Huzâî:
—  Sen fulân kimse için “Ateş ehlinden olan bir kimseye bakmak arzu eden, şu adama baksın” demiştin. Hâlbuki o zât, bizim içimizde müslümânlara faydalı olmak yönünde, bizim en büyük olanımızdan biri idi. Bu sözünüzden, ben onun cihâd üzere ölmeyeceğini bilmiştim. Onu ta’kîb ettim, yaralanınca (acısına sabredeme yip) acele ölmek istedi de, kendini öldürdü, dedi.
O sahâbînin bu sözü üzerine Peygamber:
6498/Sahîh-i Buharı ve Tercetmes i
— “Şübhesiz bir kul, cennet ehlinden olduğu hâlde ateş ehlinin amelini işler, bir kul da ateş ehlinden olduğu hâlde cennet ehlinin amelini işler. Ameller ancak sonuncula rı ile değerlendirilir” buyurdu15 .

5- YAPILAN NEZRİN KULU ANCAK KADERE GÖTÜRÜP ATMASI
BABI

14-…….Abdullah ibn Umer (R): Peygamber (S) birşeyi adamaktan nehyetti de: “Adamak (kaderden) hiçbirşeyi (şerri ve zararı) geri çevirmez. Ancak yapılan adama sebebiyle, cimri kimseden mal çıkarılmış olur” buyurdu, demiştir 16.

15  Bunun da bir rivcâyeti Cihâd’da, “Fulân kimse şehîddir demez bâbı”nda geçmişti.
16 Nezir, yânî adamak, mübâh olan birşeyi Allah rızâsı için kendi nefsine vâcib kılmaktır. Bunun nehyedümemesi gerektiği hâlde Peygamber’in bundan neh-yetmesi, mübâh olan birşeyin taahhüd edilip de sonra onun yerine getirilme mesi sebebine dayanmıştır. Hattâbî: Nezr’in nehyi, ilmin garîb bir faslıdır. Birşeyi işlemek evvelâ nehyoluns un, işlenince de îfâsı vâcib olsun; bu hayrete değer bir-şeydir, demiştir. Sonra bu hayret şöyle açıklanıyor: Rasûlullah tarafından neh-yolunan nezir, kaderden müstağni ve bizzat maksadı sağlamaya kâfidir i’tikaad edilen nezirdir. Hattâ halkın birtakım câhil tabakaları vardır ki, nezrin mukaddera tı değiştireceğini sanmak gafletind e bulunurla r. İşte nehyoluna n nezir, nezrin bu nev’idir. Yoksa hayır, şerr; menfâat, mazarrat Allah’ın kudreti eseri olduğunu ve nezir yalnız kaderin vücûd bulmasına bir vesileden ibaret bulunduğunu i’tikaad ederek yapılan nezir, meşrû’dur.

15-…….Bize Abdullah ibnu’l-Mübârek haber verip şöyle dedi:
Bize Ma’mer ibn Râşid, Hemmâm ibn Münebbih’ten; o da Ebû Hu-reyre(R)’den haber verdi ki, Peygamber (S): “Adamak Âdem oğluna tahmin etmiş olmadığım birşey getirmez. Lâkin kader, yânî Allah’ın takdiri Âdem oğlunu adak yapmaya sürükler. Nitekim ben de adama yapan kimseye adadığı şeyi vermesini takdir ederim. Bu hüküm ve takdiriml e o malt cimriden çıkarırım” buyurmuştur.
6- “La havle velâ kuvvete illâ bi’llâhi” BABI

16-…….Ebû Mûsâ el-Eş’arî (R) şöyle demiştir: Bizler Rasûlul-
lah(S)’in maiyyetin de bir gazvede bulunduk. Yolda ilerlerke n yüksek bir mevki’e çıktıkça, bir yüksek yola yükseldikçe, bir vâdî içine indikçe muhakkak buralarda tekbîr getirerek seslerimi zi yükseltmeğe başladık.
Ebû Mûsâ dedi ki: Rasûlullah bizim yanımıza yaklaştı da:
—  “Ey insanlar! Nefisleri nize yumuşak davranın (seslerini zi çok yükseltmeyin)/ Şübhesiz ki, sizler bir sağırı ve bir gaibi çağırmıyorsunuz. Sizler ancak Semt’ ve Bastr olan Allah’a dua ediyorsun uz!” buyurdu.
Sonra da bana:
—  “Yâ Abdallah ibne Kays! Ben sana cennetin hazînelerinden olan bir kelâm öğreteyim mi: Lâ havle velâ kuvvete illâ billahi ” buyurdu n.
17 Yânî kul için Allah’a ma’siyetten tahavvül, ancak Allah’ın korumasiy le olur,

7- BÂB: MA’SÛM OLAN, ANCAK ALLAH’IN MA’SÛM KILDrĞIKİMSEDİR

“Bugün Allah’ın emrinden hiçbir âsim yoktur’1 (Hüd:43)-
“Mâni’ olup koruyucu yoktur”;Mucâhid ibn Cebr “îman kendisini n başıboş
bırakılacağını mı sanıyor?” (ei-Kiyâme: 36) âyetindeki”Suden” lafzını “Haktan başıboş bırakılıp dalâlet
içinde gidip gelecekle r mi?” diye tefsir etmiştir I8.

Yine Mucâhid:
“Onu (nefsini) alabildiğine örten ise, elbette ziyana
uğramıştır” (eş-ş’ems: ıo) âyetindeki “Dessâhâ” lafzını,
“Nefsini ma’siyetlerl e azdırıp körelten” diye tefsir
etmiştir 19.

17-…….ez-Zuhrî şöyle demiştir: Bana Ebû Seleme, Ebû Saîdel-
Hudrî(R)’den tahdîs etti ki, Peygamber (S): “Devlet başkanı yapılan
kulun Allah’a tâat üzerine muhtâc olduğu kuvvet de ancak Allah’ın muvaffak kılmasıyle olur. Bu kelâm, en-Nevevî’nin de dediği gibi, bir teslim olma isteği ve tefvîz kelimesid ir ki, kulun kendi nefsi için hiçbirşeye mâlik olmadığı, bir zarar def etmeye ve bir hayır celbetmey e hiçbir kuvveti bulunmadığı, kuvvetin de ancak Allah’ın kuvveti ve iradesiyl e bulunabil eceği hakîkatine işaret eder. Bunun birer rivayeti “Hayber gazvesi” ile Dualar Kitabı’nda da geçmişti.

18  Bâzı nüshalarda “Suden” lafzı, dâl’in şeddesiyle “Şedden” şeklinde zabtedil-miştİr. Bu zabta göre şu âyetlere işaret edilmiştir:
“Haydin, siz bana (bedenî) kuvvetle yardım edin de, sizinle onlar arasına sağlam bir sedd yapayım” (el-Kehf: 95);
“Biz hem önlerinden bir sed, hem arkalarından bir sed çektik. Böylece onları sanverdik, artık görmezler” (Yâsîn: 9).

19 Mucâhid’in bu tefsirler ini Abd ibn Humeyd senedli olarak rivayet etmiştir.
herbir halîfenin muhakkak iki tane sırdaş müşaviri vardır: Bunun birisi ona hayır yolu emredip gösterir ve hayra teşvik eder, diğeri de ona şerr yolu emredip gösterir ve şerre teşvik eyler. Ma ’sûm olan A ilah ‘-in (fenalıklardan koruyup) ma’sûm kıldığı kimsedir” buyurmuştur20.

8- BÂB:
“Helak ettiğimiz bir memleket ahâlîsinin hakîkaten (mahşere) dönmemeleri imkânsızdır” (ei-Enbiyâ: 95)21.
“Nuh’a şu hakikat vahyolund u: Kavminden gerçek
îmân etmiş olanlarda n başkası asla îmân etmeyecek tir,
O hâlde işleyegeldikleri şeylerden dolayı tasalanma”
(Hûd: 36).

“Nûh şöyle demiştir: Ey Rabb’im, yeryüzünde
kâfirlerden yurt tutan hiçbir kimse bırakma! Çünkü Sen
onları bırakırsan, kullarını yoldan çıkarırlar. Kötüler öz
kâfirden başka evlâd doğurmazlar” (Nuh: 27).
Mansûr ibnu’n-Nu’mân, İkrime’den; o da İbn
Abbâs’tan söyledi ki, “Ve hırmun” lafzı, Habeşçe’de
**Vecebe( = Vâcib oldu)” ma’nâsınadır 22.

20  Buhârî bunun bir rivayetin i Ahkâm’da getirdi.

21  Bu âyet, öldükten sonra diriltme işinin takriri ve sânını büyültmek hususunda gelmiştir… Çünkü kâfirler bunu inkâr ediyorlar dı. Onları tehdîd ve bu inançlarından men’ için böyle te’kîdli buyuruldu . Bunu ta’kîb eden âyetler de kâfirlerin îmân etmeyecek lerini, bunun onlardan vukû’unun beklenilm eyeceğim haber vermekted irler.
Bunların Kader bâblanna girmesi zahirdir. Çünkü bunlar, kuldan vukû’a gelecek şeylerle ilgili ilmin önden geçmiş olmasını gerektiri r.

22  Bunu Abd ibn Humeyd, Atâ’dan; o da İkrime’den yoluyla İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir

18-…….İbn Abbâs (R) şöyle demiştir: Ebû Hureyre(R)’nin, Pey-
gamber(S)’den söylediği şu rivayetin den daha küçük günâha benzer hiçbirşey görmedim: “Şübhesiz Allah Âdem oğlu üzerine zinadan nasibini takdir edip yazmıştır. Şübhesiz Âdem oğlu (ezelde) takdir edilen bu akıbete çaresiz ulaşacaktır. İmdi gözün zinası (mahremi olmayan kadına şehvetle) bakmaktır. Dilin zinası (zevkle) söylemektir. Nefs de (zina) temenni eder ve iştihâ duyar. (Bu arzu ve iştihâ da nefsin zinâsıdır). Cinsiyet organı ise, bu organların hepsinin arzularını ya gerçekleştirir (fiile çıkarır) yâhud (bırakarak) bu organların herbirini yalanlar”

23.
9- “Sana ‘Şübhesiz Rabb’in insanları çepçevre
kuşatmıştır’ demiştik, hatırla!(Geceleyin) sana
gösterdiğimiz o temaşayı ve Kur ‘ân ‘da la ‘net edilen
ağacı biz ancak insanlara bir fitne (ve imtihan) yaptık…
(el-lsrl: 60) BABI 24

23  Hadîsin başlığa uygunluğu, zina ve zina da’vetçilerinin, kul üzerine takdir edilip yazılmış olduğu, bunların kaderin sâbıkhğından hâriç olmadığı yönünden-dir (Kastallânî).

24  Cumhurun beyânı veçhile bu irâe ve ru’yâ, sûrenin başında geçen İsrâ Âyeti’n-deki “Âyetlerimizden bâzısını gösterelim diye” ru’yetine işaret olmasıdır. Zîrâ orada tafsil edildiği veçhile bu hârika üzerine müşrikler, îmân etmek şöyle dursun, îmân edenlerde n bâzılarının bile irtidâdı gibi büyük bir fitne olmuştu… Ru’yâ, esasen “Buşrâ” vezninde masdardır. Örfte uyku hâlinde görülenlere isim olmuş ise de, esâs i’tibâriyle ma’nâsı “Ru’yef’ih, “Görmek” demektir. ..
“Kur’ân’da la’net edilmiş olan ağacı da” yine onlar için bir fitne kıldık. Bu mel’ûn ağaçtan murâd, Buhârî ve sâirede rivayet olunduğu üzere zakkum ağacıdır. Ki es-Sâffât: 62-67ıde; ed-Duhân’da ve el-Vâkıa’da zikredilm iştir… (HakkDîni, IV, 3185-3187).

19-…….İbn Abbâs (R) bu “Sana gösterdiğimiz o temaşayı ve
Kur’ân’da la’net edilen ağacı biz ancak insanlara bir fitne (ve imtihan) yaptık”kavlindek i ru’yâ, Rasûlullah(S)’ın Beytu’l-Makdis’e doğru geceleyin yürütüldüğü gece kendisine uyanık hâlde gösterilip, O’nun da göz görüşü ile görmesidir, demiştir.
Yine îbn Abbâs: ‘ ‘Kur ‘ân ‘da la ‘net edilen ağaç” da zakkum ağacıdır, demiştir 25.

10- BÂB: ÂDEM İLE MÛSÂ PEYGAMBER LERİN AZÎZ VE CELÎLOLAN ALLAH HUZURUNDA BİRBİRLERİNE KARŞI HÜCCETGETİRİP ÇEKİŞMELERİ

25 İbnu’t-Tîn şöyle demiştir; Bu hadîsin Kader Kitâbi’na girme sebebi Yüce Allah’ın müşriklerin, sâdık olan Peygamber’inin gördüklerini yalanlama larım takdir etmiş olduğuna işaret etmesidir . Bu, onların tuğyanlarında bir artırma olmuştur (Aynî).

20-…….Bize Sufyân ibn Uyeyne tahdîs edip şöyle dedi: Biz bu
hadîsi Tâvûs ibn Keysân’dan belledik. O: Ben,Ebû Hureyre(R)’den işittim, dedi ki: Peygamber (S) şöyle buyurmuştur: “Âdem ile Mûsâ birbirler ine karşı hüccet getirip çekiştiler. Mûsâ, Âdem’e:
—  Yâ Âdem! Sen bizim babamızdın. Sen bizi cennetten çıkardığın için, bizleri mahrumiye t ve zarara düşürdün! dedi,
Âdem de ona:
—  Yâ Mûsâ! Sen, Allah’ın kelâmı ile seçip mümtaz kıldığı ve lehine eliyle yazıp çizdiği Musa’sın. Öyle iken sen, Allah’ın beni yaratmasından kırk sene evvel üzerime takdir buyurduğu bir işten dolayı beni kınıyor musun? dedi”.
Bunu ta’kîben Peygamber: “BöyleceÂdem, Musa’ya delil ve burhan ile gâlib oldu. Âdem Musa’ya delîl ve burhanla gâlib oldu” cümlesini üç kerre söyledi.
Sufyân dedi ki: Bize Ebu’z-Zinâd, el-A’rec’den; o da Ebû Hu-reyre’den; o da Peygamber’den bunun benzeri hadîsi tahdîs etti26.

11- BÂB:
“Allah’ın verdiğine mâni’ olabilece k hiç yok (vermediğini verebilec ek de hiç yok).”

26 Bu kırk sene, Yüce Allah’ın “Ben yeryüzünde bir halîfe yaratacağım… ” (el-Bakara: 30) İle Âdem’e rûh üfürmesi arası yâhud rûh üfürülünceye kadar çamur hâlinde kalması arasıdır, denildi. Müslim’de “Çamur hâlinde sûretlendirilmesi ile rûh üfürülmesi kırk senedir” vardır. Yâhud murâd bunu meleklere açıklaması arasındaki müddettir. Yânî Âdem’in o hareketi kendinden değildi. Allah Taâlâ tarafından, yerine getirmesi kaçınılmaz olan bir kaderdi. Peygamber’İn son cümleleri, geçen hükmü takrir, te’kîd ve gönülleri bu i’tikaad üzre sağlamlaştırmak için bir tesbîttir. Yânî Allah Âdem’in işini, Âdem’in var olmasından önce Ana Kitâb’da tesbît etmiştir… (Kastallânî).

.21-……. Bize Abde ibnu Ebî Lubâbe tahdîs etti ki, el-Mugîre
ibn Şu’be’nin himayesin de bulunan ve kâtibi olan Verrâd şöyle demiştir: Muâviye ibn Ebî Sufyân, el-Mugîre’ye: “Peygamber(S)’in namazdan sonra ne okuduğunu, işittiğin üzere bana yaz” diye mektûb gönderdi. Bunun üzerine el-Mugîre bana şunu söyleyip yazdırdı: Ben Peygamber’den işittim, namazdan sonra şu duayı söylerdi:
“Lâ ilahe itte’llâhu vahdehu lâ şerike lehû> Allâhumme lâ mania limâ a’teyte velâ mu’tiye limâ mena’te velâ yenfau zel-ceddi minke’l-ceddu (= Yegâne Allah’tan başka hiçbir ilâh, hiçbir hakk ma’bûd yoktur. O’nun hiçbir ortağı yoktur. Allah’ım, Sen’in verdiğine mâni’ olabilece k hiç yok, vermediğim verebilec ek de hiç yok. Baht ve zenginlik sahibinin baht ve zenginliği, Sen’in lütuf ve ihsanının yerine geçip de kendisine fâide vermez)/”
İbn Cureyc de şöyle dedi: Bana Abde ibn Ebî Lubâbe haber verdi ki, ona da Verrâd, bu hadîsi haber vermiştir. Sonra bir müddet geçince, ben Şam’a Muâviye’nin yanına (bir vazîfe ile) gittim. Orada Muâviye’nin bu duayı okumalarını insanlara emrederke n işittim, demiştir 27.

27 Muâviye ibn Ebî Sufyân(R)’m: Rasûluüah(S)’tan işittim, her namazdan selâm verdikten sonra “Allâhumme lâ mania limâ a’teyte… minkel-ceddu” derdi, diye rivayeti olduğu gibi, diğer bir rivayette minber üstünde: “Ey insanlar! Allah’ın ileri götürdüğünü geri bırakacak yok; geri bıraktığını da ileri götürecek yok. Vermediğini verecek yok; verdiğine mâni’ olacak da yok. Baht ve servet sahibinin baht ve serveti de O’nun lütuf ve ihsanı yerine geçip fâide vermez… “dedikten sonra, ben bunu Rasûlullah’tan bu ağaçların, yânî bu minberin üstünde iken işittim, diyerek hadîsi ref etmiştir. Bu rivayetle rden anlaşılıyorki, Muâviye bu zikri esasen biliyor, hattâ Peygamber’den işitmiş bulunuyor . Böyle iken mektûb yazıp istemesi, bildikler ini kuvvetlen dirme ve te’kîd içindir.
“Minke’l-ceddu “daki “Mm”kelimesi, “Bedeliyye” diye isimlenir . Bu, şu âyetteki “Afin ” gibidir: “Sizler âhirete bedel dünyâ hayâtına mı razı oldunuz?” (et-Tevbe: 38). Hadîs, Namâz’da, Rikaak’ta, Duâlar’da… da geçmişti.

12- ZORLUĞA, MEŞAKKATE VE KAZANIN KÖTÜSÜNE ERİŞMEKTEN ALLAH’A SIĞINAN KİMSE VE YÜCE ALLAH’IN:
“Kut eûzu bi-RabbVl-felâk min şerri mâ halak… (= De ki: Sığınırım Rabb’ine o felâkın, şerrinden
yarattıklarının…)” (ei-Feiâk: 1-5) KAVLİ BABI

22-……. Bize Sufyân ibn Uyeyne, Sumeyy’den; o da Ebû Salih’ten; o da Ebû Hureyre(R)’den tahdîs etti ki, Peygamber (S): “(Def-îne ve çekmeye güç yetmeyen) belâ şiddetinden, (insanı helake sürükleyen) zorluk ve meşakkate erişmekten, kazanın kötüsünden, düşmanın sevinciyl e meydana gelecek hüzün ve kederden Allah’a sığınınız!” buyurmuştur 28.

16- BAB:
‘Allah, kişi ile kalbi arasına girer…” (ei-Enfâi: 24)29.

28  Bunun bir rivayeti Dualar Kitabı, “Belâ meşakkatinden Allah’a sığınmak bâ-bı”nda geçmiş ve bâzı açıklamalar verilmişti.

29  Âyetin tamâmı şöyledir: “Ey îman edenler, sizi, size hayât verecek şeylere da ‘-vet ettiği zaman Allah’a ve Rasûlü’ne icabet edin. Bilin ki, şübhesiz Allah, kişi ile kalbi arasına girer ve siz hakîkaten yalnız O’na dönüp toplanaca ksınız”.
“Ona kalbinden, kalbine ondan daha yakın, daha hâkimdir. Ondakini gönlünden, gönlündekinİ ondan daha iyi bilir ve daha yakından zabt ve temellük eder. Kudreti o kadar nafizdir ki, yalnız kişi ile başkaları arasına değil, onunla kalbi araşma girer, “hisseden ben” ile “hissedile n ben”i birbirind en ayırır. İnsanı bir anda gönlündeki emellerin den mahrum ediverir. Azimlerin i bozuverir, niyetleri ni tahvil ediverir, kanâatlerini, zevklerin i değiştiriverir. Onunla kalbinin arasını öyle ayırır, öyle açar ki, birbirini n zıddı kesilir. İnsanın kendini kendine hasım eder.Kişİ ile kalbinin arasına öyle girer ki, aklını elinden alıverir, nihayet canını alır, öldürüverir. Bunun için Allah sizinle kalbiniz arasına perde çektiği ve ölüme da’vet ettiği vakit icabet etmemeğe ve cebrine mukaaveme t eylemeğe imkân bulamazsınız ve bir lahza sonra başınıza ne geleceğini bilemezsi niz…” (Hakk Dîni, III, 2386-2387).

23-…….Abdullah ibn Umer (R): Peygamber (S) çok kerre “Hayır, kalbleri altüst eden Allah’a yemin ederim ki” şeklinde yemîn ederdi, demiştir 30.

24-…….İbn Umer (R) şöyle demiştir: Peygamber (S) îbn Say-
yâd’a:
—  “Gönlümde senin için birşey sakladım, onu bil!” buyurdu, ibn Sayyâd:
—  Gönlündeki “DmV’dur, diye cevâb verdi. Bunun üzerine Peygamber:
—  “Haydi sus, yıkıl git, kadrini (haddini) geçme!” buyurdu. Umer:
— Yâ Rasûlallah, bana izin ver de şunun boynunu vurayım! dedi. Peygamber, Umer’e:
—  “Onu bırak! Eğer bu Deccâl ise sen ona (vurmağa) takat yetiremez sin. Deccâl değil ise, onu öldürmekte senin için hiçbir hayır yoktur” buyurdu 31.

30  Bu hadîsi Yeminler ve Nezirler ile Tevhîd’de de getirecek tir.

31  Bu hadîsin uzunca bir rivayeti Cenazeler Kitabı, “Çocuk müslümân olup da öldüğünde üzerine cenaze namazı kılınır mı bâbı”nda geçmişti. Başlığa uygunluğu “Eğer bu Deccâl ise, sen ona tokat yetiremez sin” sözündedir. Çünkü ilâhî ilimde onun çıkacağı ve yapacakla rını yapacağı takdîr edilmiştir. Allah ilminde, yapacakla rını yapıncaya kadar yaşayacak diye sabit olup, geçmiş olan kimsenin öldürülmesine seni muktedir kılmaz, eğer seni buna muktedir kılmış olsaydı, bunda Allah’ın ilminin değişmesi lâzım gelirdi. Allah ise bundan münezzehtir. (Aynî ve Kastaîlânî).

14- BÂB:
“De ki; Allah’ın bizim için yazdığından başkası asla bize erişmez* O bizim Mevlâ’mızdır. O’nun için müzminler yalnız Allah’a güvenip dayanmalıdır”
(et-Tevbe: 51).
“Bizim için yazdığı”, “Bizim için hayırdan, şerrden takdir ve hükmettiği şey vardır” demektir.
“Ne siz, ne de tapmakta olduklarınız, onun aleyhinde (hiçbir ferdi) fitneye sürükleyecek değilsiniz. Meğer ki, kendisi cehenneme girecek kimse olsun” (es-sâffât: i6i-i63).
Mucâhid bu âyetin tefsirind e:
‘Fâtinîn”,”Sizler Allah’ın cehenneme gireceğini yazmış olduğu kimselerd en başka hiçbir ferdi dalâlete düşürücüler değilsiniz” demektir, demiştir.
“Rabb’inin o çok yüce adını tesbîh et ki, O (herşeyi) yaratıp düzene koyandır. Takdir eden, ona göre de yol
gösterendir…” (ei-Aiâ: ı-3). Yine Mucâhid, bu âyetin tefsirind e: “Kaddera fehedâ”, “Şekaaveti ve saadeti takdir eden ve bütün hayvanları da otlama yerlerine hidâyet edip götüren” demektir, demiştir 32.

32 “Vellezî kaddera fefıedâ”: ve O ki takdîr etti de hidâyet buyurdu, yarattığı herşeye ”Allah herşey için bir ölçü ta’ytn etti” (et-Talâk: 3) uyarınca, ilim ve iradesiyl e bir kader ta’yîn eyledi. Cinslerin de, nevi’Ierinde, ferdlerin de, sıfatlarında, fiillerin de, ecellerin de birtakım hususiyet lerle bir hadd ve mikdâr tahsis etti… “Hedâ”nm zahiri “Allah herşeyin hilkatini verdi, sonra hidâyet edip yolunu gösterdi” (Tâhâ: 50) gibi, herşeyi gerek tabiî, gerek ihtiyarî surette hilkati gayesine yöneltmek ma’nâsıyle umûm eşyayı şâmil olmaktır..
“Kaddera”, bütün mahlûkaatı zâtlarında ve sıfatlarında herbirini n hususiyet lerine göre takdirini şâmildir… (Hakk Dîni, VII, 5743-5747).

25-…….Âişe (R), Yahya ibn Ya’mer’e haber verip şöyle demiştir:
(Ben) Âişe, Rasûlullah(S)’a tâûn hakkında sordu da, Rasûlullah şöyle buyurdu: “Tâûn bir azâbdır ki, Allah onu dileyeceği kimseler üzerine gönderir. Yine Allah onu mü’minler için bir rahmet sebebi kılar: Herbir kul, içinde bulunmakt a olduğu bir beldede ikaamet ederken, orada tâûn çıkar ve kendisi sabredere k, sevâb umarak, bu tâûn hastalığının yalnız Allah ‘in takdîr edip yazdığı kimselere isabet edeceğini bilerek, o beldeden çıkmayarak orada eğlenir kalırsa, muhakkak ona bir şehîd ecri gibi sevâb olur”33.

15- BÂB:
“…Hamd olsun Allah’a ki, bizi hidâyetiyle buna
kavuşturdu. Eğer Allah bize hidâyet etmeseydi,
kendiliğimizden bunun yolunu bulmuş olmazdık. And
olsun ki, Rabb’imizin rasûlleri gerçeği getirmişlerdir,
derler…” (ei-A’râf: 43);
“…Hakîkaten Allah bana hidâyet verseydi herhalde sakınanlardan olurdum.. . diyeceği gündür” (ez-zumen 57)34.

33  Yânî kendisi bu hastalığa tutulmasa bile bu sabır, ümîd ve i’tikaadıyle şehîd sevabına benzer sevâb alır. Hadîsten kasdedile n budur. Bunun bir rivayeti Tıbb’-da geçmişti.
34 el-A’râf’taki âyet, mü’minlerin cennete ulaştıkları zaman söyleyecekleri hamd-dir. ez-Zumer âyeti ise, azâb günü azaba çekilen kimsenin söyleyeceği pişmanlık sözleridir.
Bu her iki âyet ile babın hadîsi: Allah Taâlâ’nın hidâyeti ve dalâleti yaratmakt a tek olduğuna ve ancak O’nun kullarına kendileri nden irâde ettiği îmân ve küfür kazanmala rına kudret verdiğine, bunların kullar tarafından yaratılmış olmadığına açıkça delâlet etmektedi r (Aynî).

26-…….el-Berâ ibn Âzib (R) şöyle demiştir: Ben Hendek kazma günü Peygamber(S)’i gördüm ki, O bizimle beraber toprak taşıyor ve şu beyitleri söylüyordu:
“Vallahi levîâ’llâhu ma’htedeynâ Velâ sumnâ veîâ saîleynâ Fe enzilen sekîneten aleynâ Ve sebbiti’l-akdâme in îâkaynâ Ve’l-müşrikûne kad bağav aleyna İzâ erâdû fitneten ebeynâ”
(= Vallahi eğer Allah hidâyet etmeseydi, biz kendiliğimizden doğru yolu bulamazdık. Oruç da tutmaz, namaz da kılmazdık. Düşmanlarla karşılaşırsak Sen bizim üzerimize sekînet indir ve ayaklarımızı sabit tut. Müşrikler bize saldırmışlar da bizim çekinmekte olduğumuz fitne ve fesadı îkaa etmek istedikle ri zaman, biz dayatmış, kaç-mamışızdir.)35

35 Bunun bir rivayeti, az farkla Cihâd’da, “Hendek kazma bâbi”nda geçmişti. Umer ibnu’l-Hattâb(R)’ın halîfeliği zamanında hicretin 17. yılının sonlarında Şam’a gitmek üzere yola çıkması, Suriye hududunda Şam’da tâûn olduğu haberi üzerine yaptığı istişareler ve Peygamber’den nakledile n hadîs gereğince ileri gitmeyip oradan dönerken, ordu kumandanı Ebû Ubeyde ibnu’I-Cerrâh: Allah’ın kaderinde n mi kaçıyorsun? deyince, Umer: Evet, Allah’ın kaderinde n yine Allah’ın kaderine kaçıyoruz! deyip de bunu hârika bir misâlle demlendir mesi hadîsi de bu kader konusunda gönle huzur verici bir îzâhtır. Yerinden okunmaya değer: Buhârî, Tibb, “Tâûn hakkında zikredile n şeyler babı”.

Rahman ve Rahîm olan Allah’ın ismiyle